به "سبزینه" سایت تخصصی گیاه پرشكی خوش آمدید free domainجامعه مجازی، شبکه اجتماعی، دوست یابی، دوستیابی، ثبت دامنه، ثبت دامین
بیماری اسکلروتینیایی کلزا (پوسیدگی سفید کلزا ) Sclerotinia rot
مقدمه
کلزا با نام علمی Brassica.napus متعلق به خانواده چلیپائیان یا شب بو می باشد . گیاهی علفی با دوره رشد یکساله ، که به دو تیپ بهاره و پاییزه تقسیم می شود . ویژگیهای گیاه کلزا و سازگاری آن با شرایط آبی و هوایی مختلف سبب شده است که کشت آن در اکثر نقاط کشور و از جمله استان اردبیل توسعه پیدا نماید .
پوسیدگی اسکلروتینیایی کلزا : Sclerotinia rot
عامل بیماری ، قارچی با نام علمی Sclerotinia . sclerotiorum می باشد . این بیماری مشکل اساسی کلزا در بیشتر نواحی دنیا بوده و در ایران نیز این بیماری در اکثر مزارع کلزای استانهای گلستان ، گیلان ، مازندران و بصورت محدود در استان اردبیل دیده شده است . این بیماری دامنه میزبانی وسیعی دارد که عمده محصولات میزبان آن عبارتند از : انواع لوبیا ، آفتابگردان ، سویا ، شبدر ، حبوبات ، خردل ، یونجه ، کلزا و سیب زمینی . این بیماری درشرایط آب و هوایی گرم و مرطوب که مصادف با گلدهی است ، بیشترین شدت آلودگی را دارد .
علایم بیماری
علایم بیماری معمولا بعد از شروع گلدهی ظاهر می گردد . هر چند ممکن است علایم در تمام اندامهای هوایی مشاهده گردد .اما در شرایط طبیعی بیشتر روی ساقه دیده می شود . در این بیماری از دانه های سخت و سیاه رنگی ( سختینه ) که از سالهای قبل در مزارع مانده است زائده های فنجانی شکل ( آپوتسیوم ) ایجاد می شود . از این زائده های فنجانی ذرات خیلی ریزی ( اسپورها ) ایجاد می شود که در ابتدا به گلبرگهای کلزا حمله کرده و انها را آلوده می نماید سپس وارد ساقه شده و در محل آلودگی ، ساقه در اثر فعالیت قارچ پوسیده ، سفید رنگ شده و می شکند و دانه های سیاه رنگ سختی در داخل آن تولید می شود . بوته های آلوده کلزا دارای دانه های کم ، لاغر و رنگ پریده می باشند .
روشهای مبارزه و کنترل بیماری
1 . خارج کردن بقایای گیاه بعد از برداشت و سوزاندن آنها در خارج از مزرعه
2.شخم عمیق بعد از برداشت
3. غرقاب کردن اراضی حداقل به مدت 10 روز
4. تناوب زراعی با گیاهان غیر میزبان مانند گندم ، جو ، ذرت
5 . کاشت بذور سالم و عاری از آلودگی
6 . کنترل علفهای هرز میزبان عامل بیماری
7 . ضد عفونی بذر
8 . سمپاشی اندامهای هوایی کلزا
با توجه به اینکه فعالیت بیماری همزمان با شروع گلدهی می باشد بنابراین بهترین زمان مبارزه، همزمان با ظهور اولین گلبرگها است که در منطقه پارس آباد و بیله سوار در استان اردبیل ، تقریبا اوایل اسفند ماه می باشد . که برای سمپاشی می توان از سموم قارچ کش نظیر فولیکور استفاده کرد .
پوسیدگی و شکستن ساقه در محل آلودگی
منبع :سازمان جهاد کشاورزی استان اردبیل
پروکاریوت ها
پروکاریوتها میكروارگانیسمهای تک سلولی و فاقد دیواره هسته ( هسته ابتدایی) هستند که دارای ژنوم DNAبصورت حلقوی و تک رشته ای و فاقد میتوكندری ، اجسام گلژی، هستک و شبکه آندوپلاسمی و دارای ریبوزوم S 70می باشند. دارای غشاء سلولی و یا غشاءسلولی و یك دیواره سلولی هستند که جنس دیواره از پپتید و گلوکان می باشد.
دو نوع پروکاریوتها در گیاهان تولید بیماری می کنند:
1- باکتریها ( Bacteria) : دارای یک غشاء سلولی و دیواره سلولی محکم هستند و در بیشتر موارد یک یا چند تاژک دارند.
2- مایکو پلاسما ها یا ما لیکوتها (Mycoplasma like Organism= MLO) : فاقد دیواره سلولی و فقط دارای یک غشاء تک لایه ای خاص هستند.
طبقه بندی پروکاریوتها : براساس خصوصیات دیواره سلولی
1- Gracilicutes : باکتری گرم منفی با دیواره نازک
2- Firmacutes: باکتری گرم مثبت با دیواره محکم
3- Mollicutes )Tenericutes): فاقد دیواره سلولی و دارای یک غشاء تک لایه ای نرم
باکتریهای بیماریزای گیاهی
باکتریهای بیماریزای گیاهی ساپروفیت اختیاری هستند و به خوبی در محیطهای کشت مصنوعی کشت می شوند ولی کشت تعدادی از باکتریهای آوندی (Fastidious) در محیط کشت مشکل بوده وبرخی ازآنها هنوز قابل کشت نیستند.
1- شکل باکتریها :
میله ای، کروی، فنری، رشته ای، گرزی،Y یا V شکل
به استثنای Streptomyces که رشته ای است بیشتر باکتریهای بیماریزای گیاهی میله ای شکل اند
2- دیواره سلولی باکتریها
دیواره سلولی باکتریها بوسیله مواد صمغی و چسبنده ای احاطه شده است . این مواد ممکن است دارای ضخامت کمی باشند که در این صورت به آنها Slime layer گفته می شود و اگر ضخامت آنها زیاد باشددر این صورت به آنها کپسول ( Capsule) گفته می شود.
3- تاژک (Flagellum) :
یک از ضمائم نخی شکل خارج دیواره سلولی باکتریها است که باعث تحرک آنها می شود که از واحد های پروتئینی بنام فلاژلین تشکیل شده است.
4- طرز آرایش تاژکها در طبقه بندی مؤثر بوده وبه اشکال زیر وجود دارد:
Monotrichous: دارای فقط یک تاژک قطبی
Lophotrichous: دارای چند تاژک در یک قطب
Amphitrichous: دارای تاژکهایی در دو قطب
Peritrichous: دارای تاژکهایی جانبی یا محیطی
5- اسپور
برخی گونه های میله ای می توانند به اسپور تبد یل شوند ولی گونه های رشته ای (( Streptomycesتوانایی تولید اسپورهایی بنام کنیدی در انتهای رشته خود دارند.
6- دیواره سلولی :
دیواره سلولی باکتریها مسئول حفظ شکل ، جلوگیری از متلاشی شدن سلول باکتری در شرایط نامساعد محیطی و عکس العمل باکتری در برابر رنگ گرم ( Gram stain) می باشد.
7- نقش غشاء سیتوپلاسمی باکتریها:
عبور ومرور مواد از طریق این غشاء صورت می گیرد ، تقسیم سلولی از طریق این غشاء صورت می گیرد و نقش میتوکندری را دارد
8- تولید مثل :
باکتریهای میله ای شکل از طریق تولید مثل غیر جنسی که بنام تقسیم دو تایی معروف است تولید مثل می کند.
9- علائم بیماریهای باکتریایی :
تولید گال یا غده (Tumor) ، لکه برگیها و آتشک و شانکرها ، پوسیدگی نرم (Soft Rot) و پژمردگی آوندی(Vascular Wilt)
10- طبقه بندی :
Rhizobium: میله ای شکل – تاژک جانبی ، G─
Clavibacter: میله ای شکل – تاژک قطبی ، G+
Erwinia: میله ای شکل – تاژک پریتریکوس ، G─
Pseudomonas: میله ای شکل – تاژک قطبی ، G─
Xantamonas: میله ای شکل – یک تاژک قطبی ، G─
Streptomyces: دارای هیف های استوانه ای شکل و منشعب
11- انتشار بیماریهای باکتریایی :
ورود وانتشار باکتریها در مزرعه و باغ ازروشهای زیر صورت می گیرد:
خاک آلوده ، مواد گیاهی آلوده ( بذر، نشاء و سایر اندامهای آلوده) ، انسان( ادوات کشاورزی آلوده و عملیات مختلف زراعی)
12- کنترل بیماریهای باکتریایی :
استفاده از بذر و گیاهان سالم ، بهداشت زراعی مانند حذف و سوزاندن شاخه ها و یا گیاهان آلوده ، ضد عفونی ابزار آلاتی مانند چاقوی و قیچی هرس ودستها ، کوددهی و آبیاری مناسب ، تناوب زراعی ، استفاده از ارقام مناسب ، استفاده از مواد شیمیایی و بخار آب در ضد عفونی بذور وخاک ، استفاده از ترکیبات مسی دربیماریهای باکتریایی لکه برگی و بلایت بصورت سمپاشی شاخ و برگ ، استفاده از آنتی بیوتیک ها بصورت پاشش و یا فرو بردن نشاء و قلمه ها در محلول آن و استفاده از ویروسهای باکتری خوار ( باکتریوفاژها) و باکتریوسین ها ( مواد ضد باکتریایی مترشحه از باکتریها)
سفید ک دروغی خیار
عامل بیماری : Pseudoperonospora cubensis
علائم:
طالبی وخیار بیش از هندوانه – کدو – کدو خورشتی مورد حمله این بیماری قرار میگیرند.روی برگها لکه های براق روغنی 1-2 سانتی متر با حاشیه ی زاویه دار ظاهر می شود. بعد از گذشت چند روز قسمت آلوده زرد شده و می خشکد و به رنگ قهوه ای در می آید.اگر هوا مرطوب باشد در سطح پائینی برگ کپک خاکستری متمایل به بنفش ظاهر می شود .آلودگی سبب سقط گلها و توقف رشد میزبان می شود .میوه ها بطور غیر مستقیم بدلیل خشک شدن برگها صدمه می بینند.آلودگی در فصل تابستان در صورت بالا بودن رطوبت و در دمای ما بین10 تا 30 درجه سانتیگراد شروع می شود.شرایط مساعد برای رشد قارچ 16 تا 22 درجه سانتیگراد است.
کنترل:
برای مبارزه باید بقایای آلوده از بین رفته و از آبیاری سطح بالای میزبان ممانعت گردد.از تراکم میزبان جلوگیری شود در صورت مشاهده ی بیماری هر 8 روز سم پاشی انجام گیرد و تا زمانی که شرایط بیماری زدایی وجود دارد سم پاشی قطع نشود. سموم پیشنهادی اتیل فوسفیت آلومینیم گیاهان آلوده باید سوزانده شوند.
سر خرطومیهای زیان آور (curculionidae)
فرستنده : آقای حسن شوشتری
سر خرطومیها از لحاظ تعداد گونه و زیانهایی که به محصولات کشاورزی وارد می کنندیکی از مهمترین تیره راسته سخت بالپوشان بشمار می آیند. سر در این حشرات به خرطوم نسبتا درازی تبدیل شده است که درانتهای آن قطعات دهانی قرار گرفته اند. این قطعات معمولا کوچک بوده وفقط آروارهای بالا از بیرون دیده می شوند. روی خرطوم در سمت جانبی دو شیار طولی بنام Scrobe وجود دارد که هنگام استراحت اولین بند شاخک scape در درون آن جا میگیرد. شاخکها 10 تا 12 بندی و از تیپ زانویی(geniculees) میباشند که در انتها به ماسو ختم شده اند. پنجه پاها 5 بندی است که بند ما قبل آخر بسیار کوچک و معمولا ًبه آسانی قابل تشخیص نمی باشد. بعضی از این حشرات مانند گونه های sitophilus از مهمترین آفات غلات انباری بشمار می آیند و بعضی دیگرمانند ،Apion Sitona،Oxystona و غیره طبق نظر Lepesme بطور تصادفی در انبارها وآسیابها دیده می شوند.
بیماری لکه برگی سرکوسپورا گیاهان زینتی
علائم بیماری:
لکه های ایجاد شده بر روی گونه های رافیس در دو سطح برگ آن به صورت نقطه های قهوه ای خرمایی رنگ به قطر بیش از دو میلیمتر دیده می شود. این لکه ها به تدریج تیرهتر و گرد و نامسطح با هاله زرد رنگ دیده می شوند. گاهی لکهها بهم پیوسته و عامل پژمردن گیاه میشوند.
لکه برگی سرکوسپورا روی بافت لاستیک هندیافیکوس پلاست به صورت تغییر رنگ سطح برگ ظاهر می شود و نواحی گرد کمی برجسته، ریز به رنگ سبز تیره و روشن مشاهده می شود. استرومای سیاه ریزی از عامل بیماری روی زخم ها تشکیل می گردد و برگ هایی که آلودگی شدید دارند جدا می شوند. اما همین لکه برگی سرکوسپورا روی گیاهان زینتی مخصوصاً لاستیکی بچه یا (Baby rubber) به صورت لکه های برجسته خرمایی در سطح برگ ظاهر میشوند و به تدریج این لکه ها قهوه ای تیره شده و به ندرت به قطر یک میلیمتری بالغ میشوند. البته روی فلادمیرون یا برگ قلبی لکه های زرد کوچک تا قطر 27 میلیمتر بالغ میشوند. مرکز لکه ها فرورفته، سوخته و حاشیهی آنها به رنگ زرد دیده می شود.
علائم متفاوت حاصل از یک پاتوژن روی گیاهان مختلف با توجه به اینکه اندامهای بافتی و سختی فیزیولوژی گیاه متفاوت است و با توجه به عکسالعمل هایی که خود گیاه در مقابل پاتوژن نشان می دهد، لکه نیز متفاوت دیده می شوند.
عامل بیماری:
قارچCercospora rhapisicola عامل بیماری لکه برگی سرکوسپورای است. استرومای قارچ به اندازه 38 15×5030 میکرون است. کنیدی برها قهوه ای بدون حجره تا دو حجره ای و ندرتاً منشعب میشوند، معمولاً دارای یک دیواره عرضی هستند. کنیدی های دو حجره ای شفاف و نوک تیز تا کمی خمیده هستند و قاعده آنها بریده و نوک آنها کمی تیره بوده که از 3 تا 9 دیواره از منابع مختلف در گیاهان گزارش شده است.
حرارت مناسب برای رشد قارچ 25 درجه گزارش شده است و در فاصله زمانی چهار هفته علائم بیماری را نشان میدهند. علائم لکه برگی سرکوسپورا روی درخت لاستیک هندی پس از 60 روز از تلقیح ایجاد می شود و حساسیت برگهای سنین مختلف معمولا ً متفاوت است و در طبیعت برگهای مسن تر علائم را بهتر نشان می دهند.
کنترل با بیماری:
کاربرد هفتگی زاینب مفید و موثر گزارش شده است
بیماری جاروک یا جارویی سیب Apple Proliferation
این بیماری از مهمترین و پر اهمیت ترین بیماریهای باغهای سیب در کشورهای جنوب اروپایی است در ایران در رامجرد شیراز توسط ایزدپناه گزارش شده است همچنین علائم مشخص بیماری در باغهای طالقان توسط اشکان(8-1346) مشاهده شده است.این بیماری در باغهای سیب کشور ایران چندان شیوع ندارد.
ترکیبات معدنی (غیرآلی)
گوگرد
گوگرد اولین قارچ کش موثر بوده که استفاده از ان به قرنها پیش بر میگردد. این ماده به عنوان یک قارچ کش محافظتی است که روی جوانه زنی کنیدیوم اثر بازدارندگی دارد. استفاده از ترکیب گوگرد و آهک ابتدا برای کنترل سفیدک پودری میوه ها توصیه شد و ترکیبات و مخلوطهای دیگر گوگرد(بیش از 20نوع) هنوز به طور وسیعی در سیب، انگور و دیگر محصولات زراعی به کار میرود.
گوگرد علیه چند جایگاه بیوشیمیایی عمل می کند. ضمن بازداری از تنفس سلولی،تولید سولفید هیدروژن را کاهش داده، پروتئینها را تخریب کرده و با فلزات سنگین در درون سلول قارچی تشکیل کلات می دهد. فعالیت انتخابی گوگرد علیه سفیدکهای پودری ممکن است به خصوصیت رشد بی حفاظ و منحصر به فردشان نسبت داده شود و یا ممکن است ناشی از جذب به وسیله لایه های چربی کنیدیوم باشد.
گوگرد دارای فعالیت کنه کشی نیز می باشد. به طور مثال علیه کنه های تار عنکبوتی استفاده می شود ولی در شرایط مرطوب و گرم(بالاتر از35 درجه سانتیگراد) ممکن است گیاهسوزی بدهد.
مس
مس، درابتدا به شکل سولفات مس، برای کنترلTilletia grisea در گندم استفاده شد. ولی استفاده از ان توسعه نیافت تا مشاهده میلاردت در فرانسه در سال1882. او مشاهده نمود که تیمارهای سولفات مس و آهک که در اطراف جاده ها استفاده شده بود تا دزدان انگور را بترساند، همراه شده بود با کنترل سفیدک کرکی(Plasmopara viticola). این موضوع باعث قبول مخلوط بردو به عنوان یک تیمار روزمره برای سفیدک کرکی انگور شد.
قارچ کشهای مسی از قبیل مخلوط بردو و اکسی کلرید مس هنوز به تنهایی یا به صورت ترکیب با سموم سیستمیک از قبیل سیموکسانیل(cymoxanil) به کار می روند،تا تعدادی از بیماری های انگورP. viticola، سیب زمینی و گوجه فرنگیPhytophthora infestance ،رازک Pseudomonas humuli، موزMycosphaerella musicola، قهوهColletotrichum kahawae و چایExobasidium vexas را کنترل کنند. ساخت محصولات حاوی مس افزایش و ادامه یافته و تالات مس(Copper tallate) اخیرا به عنوان تشدید کننده فعالیت تعدادی از قارچ کشهای آلی توصیف شده است.
مس، به شکلcu++، به راحتی درون قارچهای حساس تجمع یافته، با آنزیمهای دارای گروههای سولفیدریل(sulphydryl)، هیدروکسیل(Hydroxyl)، آمینو(Amino) یا کربوکسیل (Carboxyl) ترکیب شده، آنها را غیر فعال نموده و باعث به هم خوردن متابولیسم عمومی و سلامت سلول می شود.
محصولات مس علاوه بر همراه بودن با همه حفاظت کننده های غیر متحرک، به طور متناوب برای دستیابی به پوشش مناسب و بالا بردن کنترل بیماری در مزرعه استفاده می شوند و با وجودیکه ممکن است تاثیرات قارچ کشی آنها کاهش یابد، به صورت نسبتاً نامحلول در آب ساخته می شوند تا از تا ثیرات گیاهسوزی یون مس اجتناب شود. همچنین از شسته شدن قارچ کش بوسیله باران کاسته شده تا پس ار کاربرد اولیه برای مدت طولانی سودمند باشد.
جیوه
قارچ کش های وابسته به جیوه ابتدا به عنوان محصولات غیر آلی در دسترس قرار گرفتند. لیکن در دهه 1930 شروع به تولید مواد آلی از این فلز شد و پذیرش گسترده آن برای استفاده، بخصوص برای ضدعفونی کردن بذر بالا گرفت. استفاده از جیوه به خاطر پتانسیل خسارت به محیط زیست و سمیت بالا به شدت کاهش یافته است. با این حال هنوز تعداد بسیار اندکی از قارچ کش های جیوه ای در بعضی کشورها روی درختان زینتی و چمن در فصل زمستان استفاده می شود.
مثالی از قارچ کش های جیوه ای:
کلرید جیوه یک ظرفیتی ،کلرید جیوه دو ظرفیتی، اکسید جیوه
قلع
فعالیت زنده کشی عمومی قلع، استفاده از آن را در کشاورزی محدود کرده است،هر چند ترکیباتی از قبیل: تری بوتیل قلع،خاصیت قارچ کشی دارند. بیشترین ارزشمندی فراورده های قلع به عنوان زنده کش در رنگهای دریایی است، ولی نگرانیهای پتانسیل آلوده سازی محیط ،استفاده از آن را به مخاطره انداخته است. فن تین استات(Fentin acetate) و فن تین هیدروکساید(Fentin hydroxide) در طیف وسیعی از محصولات برای کنترل تعدادی از بیماری ها به کار می روند.
آنترکتوز سبزی - جالیز
عامل بیماری : در کدوئیان Colletotrichun oligochaetum = C.Lagenarium
درگوجه فرنگی Gloesporium Lycopersici
در فلفل G.piperatum
علایم بیماری : برروی تمام گیاهان خانوادة کدوئیان از قبیل خیار، هندوانه، کدو، خربزه فعالیت داشته و آنها را از مرحلة گیاهچه تا زمانی که گیاه به میوه می نشیند مورد حمله قرار می دهد. درمرحلة گیاهچه برروی ساقه زخمهای قهوه ای رنگ مایل به سیاه به وجود می آیند که به سرعت شکاف برداشته و باعث مرگ گیاهچه می شوند.
علایم برگی به صورت لکه های گردی است که در ابتدا سبز روشن و رنگ پریده با ظاهری روغنی بوده و بتدریج در وسط رنگ قرمز وسپس قهوه ای به خود می گیرند. برگهای آلوده خشک و شکننده شده و اگرمقدار لکه ها زیاد باشد سطح پهنک برگ کاملاً پژمرده می شود. برروی ساقة گیاه رشد یافته نیز بریدگیهای عمیقی دیده می شود. برروی میوه به خصوص درمناطق مجاور رطوبت لکه های سطحی به رنگ مایل به سبز ظاهر می شوند که بتدریج به عمق گوشت میوه نیز نفوذ می کنند و در نهایت درصورت وجود رطوبت میوه پوسیدگی نرم و درغیراینصورت خشک پیدا می کند.
در میوة گوجه فرنگی لکه های دایره مانند کمی فرورفته به رنگ تیره و در اطراف بافتهای سالم به صورت جدا یادرهم قابل مشاهده است.
درفلفل این لکه ها برروی ساقه، برگ ومیوه به صورت گرد به قطر cm 2-1 و در ابتدا به رنگ زرد و سپس قهوه ای قابل مشاهده می باشند که باعث پوسیدگی در میوة رسیده می شوند.
• زیست شناسی : این قارچ دربقایای گیاهان آلوده، خک و بذرهای آلوده حاصل از گیاه بیمار زمستانگذرانی
می کند. پیشرفت این بیماری در رطوبت بالا و دمای مناسبcº 24 شدت می یابد.
• پیشگیری : 1- ضدعفونی بذر 2- استفاده ازارقام مقاوم 3- آیش زمین
• کنترل : استفاده از دکوئیل 2787 به میزان gr 150 در 1000 لیترآب با مشاهده اولین علایم بیماری با رعایت دورة کارنس 7 روز.
خیساندن بذر در محلول 5/0 درهزار بونیل به مدت یک دقیقه.

موزاییك سیب Apple Mosaic
این بیماری در بیشتر كشورهایی كه درخت سیب كاشته می شود وجود دارد همچنین در ایران از خراسان، تهران، اصفهان و فارس گزارش شده است.این بیماری از بیماریهای متداول سیب است و خسارت ناشی از آن گاهی به بیش از 50 درصد نیز می رسد.
علائم:
بسته به ارقام سیب و نژاد ویروس علائم متغیرند مثلاً اگر روی ارقام حساسی چون گلدن دلیشز و گرانی اسمیت حمله كند علائم روی اكثر برگها دیده می شوند در حالی كه روی ارقام متحمل تر بیماری به چند لكه روی تعدادی از برگها محدود می شود.در بهار روی برگهای در حال رشد نواحی زرد كمرنگ تا كرم رنگ به وجود می آید این لكه ها می تواند نامنظم، نقش شبكه رگبرگی، نقش خطی(Line Pattern) یا به شكل نوارهایی در امتداد رگبرگهای اصلی بروز كنند.گاهی زردی محدود به رگبرگهاست ممكن است گلبرگها زرد شده و زودتر از موقع خزان كنند حالت موزائیكی ممكن است در هوای گرم تابستان از بین برود.برگهای روی شاخه های جوان غالباً علائم را نشان نمی دهند زیرا ویروس به طور كامل سیستمیك نمی شود.وزن میوه درختان مبتلا نیز بعضاً تا 50 درصد كاهش پیدا می كند نشانه های بیماری روی میوه در بیشتر ارقام سیب بروز نمی كند.
عامل بیماری:
( Apmv)Apple Mosaic Virus Ilaviruses = Isometric Labile-Ring Spot Virus Group( Bromoviridae-ssRNA(-) )
عامل جزء ویروسهای با ذرات(Particles) چند وجهی یا گرد است كه دارای سه نوع ذرات گرد می باشد.ژنوم به 4 قسمت تقسیم می شود كه هر 4 قسمت برای ایجاد آلودگی لازمند حاوی RNA تك رشته ای هستند این ویروس با پیوند منتقل می شود و به طور مكانیكی نیز به بعضی از گیاهان علفی قابل انتقال است.
چرخه بیماری:
ویروس ApMV در باغهای سیب دارای درخت آلوده منتشر نمی شود انتقال طبیعی بیماری بیشتر به طریق پیوند ریشه های گیاهان می باشد.ناقل طبیعی(حشرات ناقل)برای آن شناخته نشده و انتقال با بذر نیز گزارش نشده است. به طور طبیعی به درختهای غان، رازك، شاه بلوط هندی و بوته های تمشك و توت فرنگی حمله می كند.
مبارزه:
1ـ تهیه پیوندكهای سالم و عاری از ویروس.از نوك شاخه های جوان .
2ـ انهدام درختان مبتلا به بیماری مؤزائیك سیب و استفاده از نهالهای عاری از ویروس در واكاری یا احداث باغ جدید
3ـ حرارت درمانی(Thermothrapy)با قرار دادن نهالهای آلوده به مدت 27 روز در 37 درجه سانتیگراد یا 20 روز در 40 درجه سانتیگراد.
شته جالیزیAphis gossypii
این آفت به ویژه در مناطق جنوبی وجنوب شرقی صدمه وزیان شدیدی به جالیز کاریها وارد می نماید. شته ها به گیاهانی مانند خیار- فلفل- بادام زمینی و حتی علف های هرز نیز صدمه می رسانند.
شته ماده بدون بال و رنگهایی مانند زرد مایل به سبز یا قهوه ای تیره دارد.
طول بدن شته ماده بدون بال 25/1-1/2 میلیمتر است و شکل آن بیضوی می باشد . طول بدن شته های بال دار قدری کوچکتر وحدود 2/1-9/1 میلیمتر است. رنگ لارو شته ها زرد یا سبز میباشد.
OrchidPests
Aphis gossypii Glover (Melon Aphis, Cotton Aphis)
شته ها زمستان را معمولا به صورت لارو یا تخم در روی برگ علف های هرز میگذرانند. ولی در بعضی از مناطق زمستان را به صورت حشره کامل بسر میبرند.شته ها پس از گذراندن زمستان غالبا از شیره ی نباتی و علف های هرز تغذیه کرده و پس از آن روی نباتات تحت کشت منتقل می شوند. شته فقط بطریقه پارتنورژنز(بدون جفت گیری بانر) تولید نسل می نماید و زنده زا می باشد.
شته جالیزی ابتدا بطور گروهی در زیر برگها مستقر شده و بعد تمام گیاه را به اشغال خود در می آورد و با مکیدن شیره نباتی گیاه را دچار فقرمواد کربوهیدراته نموده و آنرا از رشد و نمو باز میدارد. در گیاهان آلوده به شته برگها پیچیده وگلها می ریزند. میوه ها هم بطور کامل نمی رسند . شته ها در هوای گرم و مرطوب سریع تر زاد و ولد می کنند ولی در هوای گرم حرارت بیش از 25 درجه از شدت وسرعت تکثیر شته ها کاسته می شود . به همین علت در مناطق جنوبی تر در دو زمان تعداد شته ها به حداکپر می رسد.یکی در بهار قبل از شروع گرمای زیاد و دیگری در آخر تابستان موقعیکه گرمای هوا به کمتر از 25 درجه تنزیل می یابد.
طرق مبارزه :
در مبارزه با شته جالیزی یکی از اقدامات مهم زراعی وجین علف های هرز مزرعه است. زیرا علف های هرز مزرعه اولین مکانی است که شته ها پس از سپری کردن زمستان روی آنها مستقر شده و از آنها تغذیه می کنند.
سم پاشی با سموم ذیل:
انابازین سولفات یا سولفات نیکوتیک ( به نسبت 10-20 گرم سم +40 گرم روغن در 10 لیتر آب)
یا با سم تیفوس که یک سم فسفره است به نسبت 4 گرم درده لیتر آب مخلوط می گردد و یا به صورت گرد پاش.
سم پاشی وگرد پاشی باید طوری انجام بگیرد که در زیر برگها که محل استقرار شته ها است کاملا به سم آغشته گردد.
گرده افشانی مرحله ای حیاتی در تولید گیاهان گلدار محسوب می گردد و شامل انتقال دانه گرده از بخش نر یک گل بر روی بخش ماده همان گل و یا گلهای دیگر می باشد.
گرده افشانی برای تولید تمام انواع میوه و محصولات بذری ضروری است. در بعضی از محصولات ، بذر آنهاست که بعنوان ماده غذائی برداشت می گردد. مثل دانه های روغنی ، گردو ، بادام ، فندق ، حبوبات و غلات . در دسته دیگر از محصولات میوه آنها که همراه با دانه های آنها رشد و نمو می کند مورد استفاده قرار می گیرند مانند مرکبات ، انبه و گوجه فرنگی. از طرفی در گیاهان یکساله خود بذر نیز برای تولید همان محصول در سال بعد مورد نیاز است . به علاوه تولید بذر این امکان را می دهد که از طریق برنامه های اصلاح نژادی مبادرت به انتخاب بذور گواهی شده نمود.
نماتود ها ( Nematodes )
Nema= نخ ، ریسمان و todes= شبیه مانند
نماتودها به گروهی از جانوران پرسلولی و کرمی شکل گفته می شود که دارای بدنی صاف، بدون بند( Nonsegmented) و بدون پا هستند که در یک انتهای بدن سر و در یک انتهای دیگر دم (Tail) قرار دارد
به نماتودها کرمهای نخی شکل (Threadworm) ، کرمهای زالو مانند (eelworm) و کرمهای گرد (Round worm ) نیز گفته می شود.
شکل و بدن نماتود:
نماتودها کرمی شکل اند ولی ماده برخی از آنها گرد و متورم است مانند مادهMelidogyne (گلابی شکل) و نماتود Heterodera (لیموئی شکل)
نماتودهای انگل گیاهی موجوداتی ریز بوده که 300-1000 میکرون و حداکثر تا 4 میلیمتر طول و 15-35 میکرون قطر دارند.
نماتودهای انگل گیاهی دارای یک استایلت یا نیش( Stylet) هستند که در نماتودهای ساپروفیت وجود ندارد.
سیکل زندگی نماتود:
نماتودها موجوداتی دو جنسی و دارای افراد نر و ماده هستند ولی بکرزائی و هرمافرودیسم نیز در آنها شناخته شده است.
دوره زندگی نماتود ها شامل یک مرحله تخم( Egg) ، چهار مرحله جوانی ( Juvenile) و یک مرحله بلوغ ( Adult) است.
هر نماتود درطول زندگی خود چهار مرحله پوست اندازی(Molting) دارد و معمولا اولین جلد در تخم انجام می شود و نماتود بصورت لارو سن دوم از تخم خارج می شود.
نماتودها بصورت لاروهای غیر فعال وتخمهای به خواب رفته در خاک و بقایای گیاهی زمستان گذرانی می کند.
انتشار: به دو صورت فعال و غیرفعال
فعال: توسط نیروی خود نماتود انجام می شود و کل مسافت طی شده از یک متر تجاوز نمی کند.
غیرفعال: توسط وسایل کشاورزی، آبیاری، سیل، آب زهکش،پای حیوانات و طوفان خاک، نشاء آلوده و بقایای گیاهی و محصولات کشاورزی
اکولوژی :
بیشترین جمعیت نماتودها در عمق 15 تا 30 سانتی متری خاک وجود دارد.
نماتودهای انگل گیاهی اغلب ریشه و سایر اندامهای زیر زمینی گیاه را مورد حمله قرار می دهد ولی برخی مانند نماتود ساقه یونجه و پیاز و نماتود گال دانه گندم به قسمت های هوایی گیاه حمله می کنند.
انواع زندگی در نماتودهای پارازیت گیاهی:
آزاد زی : بطور آزاد در خاک، سطح ریشه یا ساقه های زیر زمینی
پارازیت خارجی( Ectoparasite): در بیرون بافت گیاه قرار دارند و با استایلت خود مواد غذایی را از بافت جذب می کنند.
پارازیت داخلی( Endoparasite): وارد بافت گیاه شده و ممکن است تا ناحیه استوانه مرکزی پیشروی کند مانند:Melidogyne.
نماتود های پارازیت خارجی و پارازیت داخلی می توانند بصورت مهاجر و ساکن باشند:
نماتود مهاجر: بطور آزاد در خاک زندگی می کنند و از گیاهان بدون اینکه به آنها بچسبند تغذیه می کنند یا اینکه وارد گیاه شده و در داخل گیاه به اطراف حرکت می کنند.
نماتود ساکن: وارد ریشه شده و در داخل گیاه به اطراف حرکت نمی کنند.
علائم بیماریهای ناشی از نماتودها:
در اندامهای زیر زمینی:
گال یا غده ریشه ای، زخم ریشه ای، ریشه افشان و پوسیدگی ریشه
در اندامهای هوایی:
علائمی مشابه کمبود عناصر غذایی
کوتولگی ، کم رشدی ویا ضعف عمومی
گال یا غده های هوایی روی برگ، ساقه ودرون بذر( نماتود گال دانه گندم)
زردی شاخ و برگ وپژمردگی
پیچیدگی و تورم ساقه و برگ مانند نماتود ساقه یونجه
طبقه بندی نماتود:
حدود 15000 گونه نماتود شناخته شده که فقط 10% آنها انگل گیاهان می باشند.
نماتودهای انگل گیاهی اکثرا در راسته Tylenchidaقرار دارند ولی برخی در راسته Dorylaimida جای دارند
مدیریت مبارزه با بیماری:
1- عملیات زراعی : تناوب زراعی، آیش و شخم، استفاده از محصولات پوششی
2- استفاده از واریته های مقاوم
3- ضد عفونی خاک با: گرمادهی،آفتابدهی، استفاده از گازهای تدخینی و مواد شیمیایی مانند متیل بروماید ، متام سدیم، کلروپکرین و متیل ایزوتیوسیانات
4- نماتود کشها: آلدیکارپ، اکسامیل و فنامیفوس
5- کنترل بیولوژیک با قارچها و باکتریهای آنتاگونیست
باکتری Pasteuria penetrans پارازیت اجباری برخی نماتود ها
قارچ Dactylella oviparasitica پارازیت تخم نماتود
قارچ های میکوریزا Gigaspora , Glomus
کرم میوه گوجه فرنگی Helicoverpa armigera
Heliotis armigera
Syn. : H.zea
(Lep., Noctuidae)
این آفت بسیار پلی فاژ بوده و روی میزبانهای مختلف تیپهای خسارتی متفاوتی دارد
مناطق انتشار
این آفت همه جایی بوده و در همه نقاط جهان شامل اروپا، استرالیا، آفریقای جنوبی، شمالی و مرکزی یافت می شود.
شکل شناسی حشره کامل
عرض بدن با بال های باز 25-30 میلیمتر است. بال های جلویی در افراد ماده زرد تا پرتقالی و قهوه ای متمایل به خاکستری روشن با نوارهای نامنظم تیره رنگ در یک سوم انتهایی هستندروی هر بال یک لکه کوچک گرد به رنگ سیاه و یک لکه لوبیایی تیره وجود دارد ،در حالی که در افراد نر به رنگ خاکستری متمایل به سبز بوده و حاشیه انتهایی آنها مجهز به لکه های تیره رنگ می باشد. بال های عقبی خاکستری روشن و دارای نوار تیره عریض انتهایی و یک لکه قهوه ای قاعده ای هستند طول لاروها در حداکثر رشد به30-32 میلمیتر می رسد. رنگ آنها متغیر بوده ولی عموماً به رنگ سبز با خطوط تیره و روشن در طول بدن مشاهده می شوند تخم ها نیز نیم کروی، غالباً مجتمع و به رنگ زرد روشن می باشند
فتیله نارنجی ( سیتوسپورا ) Valsa or Cytospora canker
این بیماری شانکری گسترش جهانی داشته و از این بیماری های که ایجاد شانکر میکنند بیشترین گونه های گیاهی را مبتلا می سازد ، این پاتوژن چندین گونه دارد و طبق گزارشات انجام شده بیش از 70 نوع درخت میوه ، درختان جنگله و سایه دار و از انواع بوته ها و مخروطیان بوسیله گونه های این پاتوژن مورد حمله قرار می گیرند . چون قارچ گونه Valsa اغلب به فرم غیر جنسی یعنی Cytospora sp. دیده میشود و بنابراین بیماری به نام " شانکر سیتوسپورا" نامیده میشود .
بیشترین خسارت این بیماری در درختان هلو و سایر درختان میوه هسته دار و نیز در سیب و گلابی و تبریزی و بید می باشد ولی اغلب در خیلی از درختان سایه دار و جنگلی نیز مهم می باشد . در واقع کمتر باغی از صدمات این بیماری در امان می ماند .در خیلی از درختان صدمات ناشی از شانکر در تنه اصلی یا شاخه ها بسیار زیاد است . شاخه های آلوده درختان بیمار در اثر وزش باد به علت سنگینی بار میوه اغلب می شکنند . شدیدترین صدمه بیماری در درختانی است که در اثر شرایط نا مساعد طبیعی ضعیف گشته اند . این قارچ اغلب بصورت گندرو در پوست مرده درخت زندگی می کند ولی با ضعیف شدن درخت قارچ به حالت انگلی در می آید . اما وجود قارچ سیتوسپورا روی یک شاخه مرده دلیل مرگ شاخه در اثر قارچ مزبور نیست .
آلودگی شاخه های کوچک سبب مرگ سرشاخه ها گشته بدون اینکه شانکر بروز کند . شانکرها روی تنه و شاخه های بزرگ درخت بوجود می آیند . در ابتدا شانکر بشکل بافت مرده دایره ای شکل دایره ای شکل دیده می شود . محل آلوده قهوه ای رنگ و فرو رفته می شود و اغلب بافت کالوس برآمده در اطراف شانکر ایجاد می شود در بعضی از میزبان ها ، بخصوص در درختان میوه هسته دار پوست بیمار داخلی تیره رنگ گشته و بو می گیرد و صمغ زیادی از بافت مرده ترشح می شود . در محل شانکر بعداً پوست چروکیده گشته و از چوب زیرین و پوست سالم اطراف جدا می شود . پیکنیدهای کوچک و جوش مانند قارچ روی پوست مرده محل شانکر ظاهر می شوند . و بعداً پوست چروکیده شده و ممکن است بصورت ورقه ای کنده شده و چوب مرده زیرین را در معرض هوا قرار می دهد . اندازه شانکرها سال به سال بزرگتر شده و بشکل تورم های بدشکل در می آیند . در نتیجه رشد شانکرها و احاطه دور تا دور شاخه ، خیلی از شاخه ها می میرند .
شانکرهای سیتوسپورا در اثر آلودگی بوسیله کنیدی قارچ ایجاد می شوند . مرحله پریتس بندرت تشکیل می شود . کنیدی ها در داخل پیکنید به وجود می آیند . پیکنیدها دارای فرو رفتگی های زیادی است که همه آنها به یک روزنه منتهی می شوند . اسپورها کوچک ، بیرنگ ، یک سلولی و کمی خمیده هستند . این پیکنیوسپورها در داخل یک ماده ژلاتینی تشکیل شده اند که در هوای مرطوب لعاب ژلاتینی آب بخود جذب کرده ، متورم شده و توده اسپورها بشکل ستونک مارپیچ لعابی از روزنه پیکنید خارج می شود . در هوای مرطوب و در عدم بارندگی توده اسپورها به شکل فتیله نارنجی رنگی از پیکنید خارج شده و در محل شانکر ممکن است خشک شده و در آنجا باقی بماند . آلودگی معمولا در پاییز یا زمستان صورت می گیرد ولی در درختان ضعیف آلودگی در طول فصول رشد گیاه نیز ممکن است . قارچ از راه زخمهای مختلف وارد بافت گیاه می شود . قارچ در پوست مرده مستقر می شود و به داخل لایه های خارجی چوب نبز رشد می کند .
هر اقدامی که بتواند از ضعف درختان و حمله بیماری جلوگیری به عمل آورد ، در پیشگیری از بیماری موثر است . در موقع هرس درختان بایستی توجه داشت که از ایجاد زخمهای بزرگ که بهترین راه برای نفوذ قارچ است ، جلوگیری بشود . شاخه های آلوده و شانکرهای که ممکن است به وجود آید هرچه زود تر بایستی آنها را برید و منهدم ساخت .
تعدادی از گونه های ایجاد کننده فتیله نارنجی در درختان میوه .
میزبان | رنگ فتیله | گونه قارچ |
گیلاس ، زردآلو ، گوجه | قرمز تیره | Cytospora leucostoma Syn: C. persoon |
زردآلو | زرد کمرنگ | C. cincta Var. flauocirrius |
سیب | زرد عسلی | C. ambens |
گردو | بدون فتیله | C. juglandind |
گردو | زرد عسلی براق | C. juglandicola |
برخی از درختان دیگر |
| Valsa iranica |


ویروس برگ قاشقی (لوله شدن برگ) (زردی) باقلا Bean leaf roll virus
این ویروس اولین بار در اروپا توصیف شد و تحت عنوان Pea leaf roll virus نامیده شد. ولی بعدها تغییر نام یافت و به Bean leaf roll V. بدل شد.
این ویروس اولین بار توسط کایذر از ایران گزارش شد و بعد هم از نقاط دیگر جهان گزارش گردید. این ویروس دامنه میزبانی وسیعی داشته و خسارت زیادی ایجاد میکند.
علائم در باقلا عبارت است از نوعی زردی در بوته که معمولاً از نوک برگ و فاصله ی بین رگبرگها شروع شده و در نهایت تمام برگ را زرد میکند. برگهای آلوده معمولاً ضخیم تر از معمول بوده و مقداری حالت قاشقی دارند ولی کاملاً لوله نمی شوند. برگها شکننده بوده و در انتهای بوته خیلی ریز و فلس مانند هستند و ممکن است انتهای بوته حالت نکروز ایجاد شود. بوته ها کوتاه می مانند و فاصله ی بین برگها (میان گره ها) بخصوص در انتهای بوته شدیدأ کاهش می یابد و محصول یا تولید نمی شود یا خیلی کم میشود.
در بعضی دیگر از انواع حبوبات مثل نخودفرنگی، شنبلیله و نوعی علف هرز به نام باقلاموشی علائم درست مانند علائم باقلا می باشد ولی در بعضی دیگر از گیاهان مثل یونجه، نخودایرانی، عدس و لوبیا علائم مقداری فرق میکند ممکن است با بیماریهای دیگر اشتباه شود.
عامل بیماری ، ویروسی است از گروه Leuteo virus به قطر 25nmکه با شته و به طور پایا منتقل میشود. این ویروس معمولاً در بافت آبکشی قرار دارد و انتقال مکانیکی ندارد. در مزارع باقلای اطراف شیراز معمولاً اولین آلودگیها در اوایل پاییز صورت میگیرد که تشخیص آن مشکل است و در تمام طول زمستان بصورت تک وتوک در مزرعه بوته ی آلوده دیده میشود ولی در شروع بهار این آلودگیها زیاد شده و در اواسط بهار به حدود صددرصد میرسد.
ناپایداری ویروس در منابع مختلف مانند یونجه، شیرین بیان و... صورت میگیرد. برای کنترل بیماری چندین کار می توان پیشنهاد کرد:
1- حذف منابع آلودگی مانند علفهای هرز، یونجه و... .
2- مبارزه با ناقل.
3- استفاده از ارقام مقاوم. ارقام مقاوم در باقلا وجود ندارد ولی در لوبیا، نخود و نخودفرنگی وجود دارد.
4- تنظیم تاریخ کاشت. کاشت دیر باعث میشود که آلودگی پاییزه کاهش یابد.